AMSTERDAM - Van de ongeveer 130.000 Amsterdamse koopwoningen staan zo’n 10.000 op eigen grond. Eigenaren van de overige huizen betalen jaarlijks een vergoeding (canon) aan de gemeente.


De hoogte van het bedrag wordt aan het begin van de canon voor 50 of 75 jaar (tijdvak) vastgesteld en is gebaseerd op de marktwaarde van het onroerend goed. De prijzen daarvan zijn zo exorbitant gestegen dat dit nu het probleem van de regeling is.

De gemeente Amsterdam geeft sinds 1896 grond in erfpacht uit. Destijds was dit bedoeld om mensen makkelijker een huis te laten bouwen of kopen. Ze kochten geen grond, betaalden alleen voor het gebruik daarvan. Ruim een eeuw later zijn huiseigenaren na afloop van het tijdvak (en een herziening van de vergoeding) vaak veel duurder uit.

Daarnaast zijn er scheve situaties. Huiseigenaren die naast elkaar wonen betalen meer of minder erfpacht omdat het tijdvak op een andere datum inging of ophield. D66 en VVD maakten zich negen jaar geleden sterk om de erfpacht en scheve verhoudingen aan te pakken. Door de komst van een eeuwigdurend stelsel - waarvoor een extra bedrag moest worden betaald - konden erfpachters tegen gunstiger voorwaarden het contract wijzigen. Wie dat voor begin januari 2020 deed, kreeg daarbij fikse korting. In 2022 volgde een inmiddels ook verlopen spijtoptantenregeling voor erfpachters die twee jaar eerder niet overstapten op het eeuwigdurende stelsel. Op dit moment biedt de gemeente 27 maanden voor het tijdvak afloopt een nieuw contract of overstap aan.

Uit een onlangs openbaar geworden lijst met ruim 17.000 anonieme contracten (zo’n tien procent van alle Amsterdamse erfpachters ) die uiterlijk in 2032 aflopen, blijkt dat ruim de helft van deze erfpachters niets heeft gewijzigd. In sommige gevallen is dit een bewuste keuze, bijvoorbeeld omdat het tijdvak nog lang loopt.

Belangenvereniging Seba (Stichting Erfpachters Belang Amsterdam) berekende onlangs dat de erfpacht voor Amsterdamse huisbezitters die geen gebruik maakten van de regelingen uit 20202 en 2022 in sommige gevallen verachtvoudigd. Voor wie alsnog overstapt zijn de voorwaarden gebaseerd op de huidige marktwaarde van huizen (die veel hoger liggen). Deze erfpachters kunnen nog wel gebruikmaken van de in 2016 ingevoerde regeling, waarbij 35 procent korting geldt.